20. ముగ్ధే! మధు-మథనమనుగతమ్
జయదేవ మహాకవి విరచిత గీతగోవిందంలోని ఇరవయ్యో అష్టపదికి సంబంధించిన వివరణ
రాగము మరియు తాళము
రాగము: వసంత రాగము
తాళము: యతి తాళము
పల్లవి మరియు మొదటి చరణం
విరచితచాటువచనరచనం చరణే రచితప్రణిపాతమ్ ।
సంప్రతి మఞ్జులవఞ్జులసీమని కేలిశయనమనుయాతమ్ ॥
ముగ్ధే మధుమథనమనుగతమనుసర రాధికే ॥
ప్రతిపదార్థము
ముగ్ధే = ఓ అమాయకురాలా!, రాధికే = ఓ రాధా!, విరచితచాటువచనరచనం = ప్రియమైన మరియు బ్రతిమిలాడే మాటల కూర్పును మాట్లాడినవాడును, చరణే = నీ పాదాలపై, రచితప్రణిపాతమ్ = నమస్కారము చేసినవాడును, సంప్రతి = ఇప్పుడు, మఞ్జులవఞ్జులసీమని = అందమైన అశోకవన ప్రాంతము నందు, కేలిశయనమ్ = విహార శయ్యను, అనుయాతమ్ = పొందియున్నవాడును, అనుగతమ్ = నీ కోసమే వేచియున్నవాడును అయిన, మధుమథనమ్ = మధు అనే రాక్షసుడిని సంహరించిన ఆ శ్రీకృష్ణుడిని, అనుసర = అనుసరించి వెళ్ళుము (కలుసుకో)
తాత్పర్యము
ఓ అమాయకురాలవైన రాధికా! నీ పాదాలపై పడి, నిన్ను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ఎంతో ప్రియమైన, తియ్యని మాటలు పలికిన ఆ శ్రీకృష్ణుడు ఇప్పుడు నిన్ను కలుసుకోవడం కోసమే వేచియున్నాడు. ఆయన ప్రస్తుతం అందమైన అశోక వనంలోని పూలపొదల మధ్య సిద్ధం చేసిన విహార శయ్యపై విశ్రమిస్తూ ఉన్నాడు. నిన్నే తలుచుకుంటూ, నీ కోసం ఎదురుచూస్తున్న ఆ మధుసూదనుడి అడుగుజాడలను అనుసరించి నువ్వు వెంటనే వెళ్లి ఆయనను కలుసుకో.
విశేషములు
నాయకుడి స్థితి: ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడు రాధపై ఉన్న అనురాగంతో పూర్తిగా లొంగిపోయి, ఆమెను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి పాదాలపై పడటానికి కూడా వెనుకాడనటువంటి తీవ్రమైన ప్రేమను వ్యక్తపరుస్తున్నాడు.
నాయిక స్వభావం: రాధను 'ముగ్ధే' అని సంబోధించడం ద్వారా ఆమెలోని నిష్కల్మషమైన అమాయకత్వాన్ని, ప్రియుడిని కలుసుకోవలసిన సమయాన్ని కూడా గుర్తించలేని భోళాతనాన్ని సఖి ఇక్కడ గుర్తుచేస్తోంది.
ఉద్దీపన విభావాలు: అశోక వనము, పూలపొదలు మరియు లతా గృహాలు ప్రేమికుల మధ్య అనురాగాన్ని, శృంగార రసాన్ని మరింత పెంపొందించే ఉద్దీపనలగా ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి.
రెండవ చరణం
ఘనజఘనస్తనభారభరే దరమన్థరచరణవిహారమ్ ।
ముఖరితమణిమఞ్జీరముపైహి విధేహి మరాలనికారమ్ ॥
ముగ్ధే మధుమథనమనుగతమనుసర రాధికే ॥
ప్రతిపదార్థము
ఘనజఘనస్తనభారభరే = నిండుగా ఉన్న నిరుపమమైన జఘనములు మరియు స్తనముల యొక్క బరువు చేత, దరమన్థరచరణవిహారమ్ = కొద్దిగా మెల్లనైన పాదాల నడక కలిగినదానవై, ముఖరితమణిమఞ్జీరమ్ = మోగుతున్న రత్నాల అందెల ధ్వనితో, ఉపైహి = ప్రియుడిని చేరుకొనుము, మరాలనికారమ్ = రాజహంసల నడకల గర్వాన్ని భంగపరచడాన్ని, విధేహి = చేయుము, ముగ్ధే = ఓ అమాయకురాలా!, రాధికే = ఓ రాధా!, అనుగతమ్ = నీ కోసమే వేచియున్న, మధుమథనమ్ = ఆ శ్రీకృష్ణుడిని, అనుసర = అనుసరించి వెళ్ళుము
తాత్పర్యము
ఓ రాధికా! నీ నిండు యవ్వన శరీర భారము చేత నీ అడుగులు ఎంతో నిదానంగా, నాట్యభంగిమలా లయబద్ధంగా పడుతున్నాయి. నీవు నడుస్తుంటే మోగే నీ రత్నాల అందెల మధుర ధ్వనులతో ఆ లతా గృహాన్ని మురిపిస్తూ, నీ సుకుమారమైన మందగమనంతో రాజహంసల నడకల అందాన్ని కూడా ఓడించేలా మెల్లగా సాగిపో. నీ అమాయకత్వాన్ని వీడి, నీ కోసమే వేచియున్న ఆ మధుసూదనుడిని వెంటనే వెళ్లి చేరుకో.
విశేషములు
నాయిక సౌందర్య వర్ణన: రాధ గమనంలోని సౌందర్యాన్ని, ఆమె శరీర సౌష్టవాన్ని సఖి ఇక్కడ ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించింది. ఆమె నడక హంస నడకను తలదన్నేలా ఉందని చెప్పడం కవి ప్రౌఢోక్తికి నిదర్శనం.
శృంగార ఉద్దీపన: నిశ్శబ్దంగా ఉన్న ఆ వనంలో రాధ కాలి అందెల మధుర నాదాలు శ్రీకృష్ణుడిలో అనురాగాన్ని, శృంగార రసాన్ని మరింతగా పెంపొందించే ఉద్దీపనగా ఇక్కడ పాత్ర పోషిస్తాయి.
మూడవ చరణం
శృణు రమణీయతరం తరుణీజనమోహనమధురిపురావమ్ ।
కుసుమశరాసనశాసనవందిని పికనికరే భజ భావమ్ ॥
ముగ్ధే మధుమథనమనుగతమనుసర రాధికే ॥
ప్రతిపదార్థము
తరుణీజనమోహన = యువతుల మనస్సులను సమ్మోహనపరిచేదియు, రమణీయతరం = ఎంతో మనోహరమైనదియు అయిన, మధురిపురావమ్ = తుమ్మెదల (కృష్ణుడి వంటి నల్లని తుమ్మెదల) మధుర ధ్వనిని, శృణు = ఆలకించుము, కుసుమశరాసనశాసనవందిని = పూవిలుకడైన ఆ మన్మథుడి ఆజ్ఞలను కీర్తించే వందిమాగధుల వలె ఉన్న, పికనికరే = కోకిలల సమూహము నందు, భావమ్ = నీ శృంగార భావాలను, భజ = పొందుము (ప్రకటించుము), ముగ్ధే = ఓ అమాయకురాలా!, రాధికే = ఓ రాధా!, అనుగతమ్ = నీ కోసమే వేచియున్న, మధుమథనమ్ = ఆ శ్రీకృష్ణుడిని, అనుసర = అనుసరించి వెళ్ళుము
తాత్పర్యము
ఓ రాధికా! యువతుల హృదయాలను పరవశింపజేసే ఆ నల్లని తుమ్మెదల రమణీయమైన ఝుంకార నాదాలను ఒక్కసారి ఆలకించు. అలాగే, వసంతకాలంలో మన్మథుడి విజయ ఆజ్ఞలను లోకానికి చాటిచెప్పే వందిమాగధుల వలె మధురంగా పాడుతున్న కోకిలల కూజితాలను విను. ఆ కోకిలల రాగాలతో నీ హృదయ భావాలను శృతి కలిపి, మన్మథుడి సామ్రాజ్యాన్ని రక్తికట్టించడానికి, నిన్నే తలుచుకుంటున్న ఆ మధుసూదనుడిని వెంటనే వెళ్లి చేరుకో.
విశేషములు
శబ్దాలంకార వైశిష్ట్యం: ఈ వసంత కాలంలో ప్రకృతి అంతా రాధాకృష్ణుల కలయికకు అనుకూలంగా ఉంది. నల్లని తుమ్మెదల నాదాలు, కృష్ణుడి రాకను సూచిస్తూ, రాధ కాలి అందెల చప్పుళ్లతో పోటీ పడటానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయని సఖి చెప్తోంది.
మన్మథుడి ఆజ్ఞ: కోకిలల పంచమ స్వరాలాపనను మన్మథుడి శాసనంగా ఇక్కడ వర్ణించారు. ప్రేమికులు లోక నియమాలను పక్కన పెట్టి, పరస్పర అనురాగంతో ఏకం కావాలనే ప్రకృతి సందేశాన్ని ఈ కోకిలల కూతలు తెలియజేస్తున్నాయి.
భాషాలంకారం: 'మధురిపు' అనే పదానికి ఇటు తుమ్మెద అని, అటు మధురాక్షస సంహారకుడైన శ్రీకృష్ణుడు అని రెండర్థాలు స్ఫురిస్తూ, ఇక్కడ కృష్ణుడి మనోహర రూపానికి ప్రతీకగా వాడబడింది.
నాల్గవ చరణం
అనిలతరలకిసలయనికరేణ కరేణ లతానికురమ్బమ్ ।
ప్రేరణమివ కరభోరు కరోతి గతిం ప్రతి ಮುఞ్చ విలమ్బమ్ ॥
ముగ్ధే మధుమథనమనుగతమనుసర రాధికే ॥
ప్రతిపదార్థము
కరభోరు = ఏనుగు తొండము వలె అందమైన ఊరువులు (తొడలు) కలదానవా!, లతానికురమ్బమ్ = పొదలపై అల్లుకున్న తీగల సమూహము, అనిలతరలకిసలయనికరేణ = చల్లని గాలికి కదులుతున్న చిగురుటాకుల సమూహము అనే, కరేణ = హస్తములతో, గతిం ప్రతి = కృష్ణుడి వైపు నడచి వెళ్ళుట కొరకు, ప్రేరణమివ = ప్రేరేపిస్తున్నట్లుగా (సైగ చేస్తున్నట్లుగా), करोति = చేయుచున్నది, విలమ్బమ్ = ఆలస్యమును, ముఞ్చ = వీడుము, ముగ్ధే = ఓ అమాయకురాలా!, రాధికే = ఓ రాధా!, అనుగతమ్ = నీ కోసమే వేచియున్న, మధుమథనమ్ = ఆ శ్రీకృష్ణుడిని, అనుసర = అనుసరించి వెళ్ళుము
తాత్పర్యము
ఓ ఏనుగు తొండము వలె సుందరమైన, సుకుమారమైన తొడలు కలిగిన రాధికా! చల్లని మలయమారుతానికి లయబద్ధంగా ఊగుతున్న ఈ వనంలోని పూలతీగలను ఒక్కసారి గమనించు. ఆ తీగలు తమ కదులుతున్న లేత చిగురుటాకులను చేతులుగా మలచుకొని, 'నువ్వు ఇక ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే నీ ప్రియుడి వద్దకు సాగిపో' అంటూ నీకు సైగలు చేస్తూ నడకకు ప్రేరణ ఇస్తున్నట్లుగా ఉంది. చేతన లేని ఈ ప్రకృతి కూడా నీ మేలు కోరి నిన్ను ముందుకు నడిపిస్తుంటే, ఇక ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా, నీ కోసమే లతా గృహంలో శయ్యపై నిరీక్షిస్తున్న ఆ మధుసూదనుడిని వెంటనే వెళ్లి చేరుకో.
విశేషములు
ప్రకృతి మానవీకరణ: ఈ చరణంలో కవి ప్రకృతిని ఒక చేతన కలిగిన సఖిలా వర్ణించాడు. గాలికి కదిలే చిగురుటాకులు తీగలకు చేతులుగా, ఆ కదలికలు రాధను కృష్ణుడి వద్దకు వెళ్ళమని చేసే సైగలుగా వర్ణించడం ద్వారా ప్రకృతి కూడా వారి కలయికను కాంక్షిస్తోందని చెప్పడం ఇక్కడి సౌందర్యం.
నాయిక అంగసౌష్ఠవ వర్ణన: 'కరభోరు' అనే సంబోధన ద్వారా రాధ యొక్క నిరుపమమైన శరీర సౌందర్యాన్ని, ఆమె నడకలోని లాలిత్యాన్ని సఖి ఇక్కడ ప్రశంసించింది.
ఉద్దీపన ప్రభావం: చల్లని గాలి, వణుకుతున్న లేత ఆకులు ప్రేమికులలో ప్రణయ భావాలను ఉరకలెత్తించే అద్భుతమైన ఉద్దీపన విభావాలుగా ఈ శ్లోకంలో నిరూపించబడ్డాయి.
ఐదవ చరణం
స్ఫురితమనఙ్గతరఙ్గవశాదివ సూచితహరిపరిరమ్భమ్ ।
పృచ్ఛ మనోహరహారవిమలజలధారమముం కుచకుమ్భమ్ ॥
ముగ్ధే మధుమథనమనుగతమనుసర రాధికే ॥
ప్రతిపదార్థము
అనఙ్గతరఙ్గవశాదివ = మన్మథుడి మోహపు అలల ప్రభావం వల్ల అన్నట్లుగా, స్ఫురితమ్ = అదిరిపడుతున్నట్టియు, సూచితహరిపరిరమ్భమ్ = శ్రీకృష్ణుడి రాబోయే కౌగిలింతను ముందే సూచిస్తున్నట్టియు, మనోహరహారవిమలజలధారమ్ = మనోహరమైన ముత్యాల హారము అనే స్వచ్ఛమైన నీటి ధారను కలిగియున్న, అముం = ఈ, కుచకుమ్భమ్ = కలశాల వంటి నీ వక్షఃస్థలాన్ని, పృచ్ఛ = అడిగి తెలుసుకో, ముగ్ధే = ఓ అమాయకురాలా!, రాధికే = ఓ రాధా!, అనుగతమ్ = నీ కోసమే వేచియున్న, మధుమథనమ్ = ఆ శ్రీకృష్ణుడిని, అనుసర = అనుసరించి వెళ్ళుము
తాత్పర్యము
ఓ రాధికా! నువ్వు ఇంకా దేని గురించి ఆలోచిస్తూ ఆలస్యం చేస్తున్నావు? నా మాటలపై నీకు నమ్మకం లేకపోతే, కలశాల వలె ఉండి, వాటిపై ప్రవహిస్తున్న నిర్మలమైన నీటి ధారల లాంటి ముత్యాల హారాలు ధరించిన నీ హృదయాన్నే అడిగి తెలుసుకో. మన్మథుడి మోహపు అలల తాకిడికి అవి ఎందుకు అలా ఉరకలేస్తూ అదిరిపడుతున్నాయో గమనించు. అది త్వరలోనే నీ ప్రియుడైన శ్రీహరి నిన్ను చేరదీసి ప్రణయ కౌగిలిలో బంధించబోతున్నాడనడానికి శుభ సూచిక. ఈ మధురమైన అనుభూతిని కాదనుకోకుండా, నీ కోసమే వేచియున్న ఆ మధుసూదనుడిని వెంటనే వెళ్లి చేరుకో.
విశేషములు
అద్భుతమైన రూపకల్పన: కవి ఇక్కడ రాధ వక్షఃస్థలాన్ని మంగళ కలశాలతో పోల్చాడు. ఆమె ధరించిన తెల్లని ముత్యాల హారాలు ఆ కలశాల నుండి జారుతున్న స్వచ్ఛమైన నీటి ధారల వలె ఉన్నాయని వర్ణించడం ఎంతో రమణీయం.
శరీర శాస్త్ర సూచన (శుభ శకునం): ప్రణయ ఉద్వేగం వల్ల కలిగే శారీరక మార్పులను, స్పందనలను కవి ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడి రాకకు శకునాలుగా సఖి ద్వారా చెప్పించాడు. ప్రియుడి హస్త స్పర్శ కోసం ప్రకృతితో పాటు నాయిక శరీరం కూడా ఎదురుచూస్తోందని దీని భావం.
భావోద్వేగం: ఈ చరణంలో కామం అనేది శాపం కాదని, అది పరమాత్ముడైన శ్రీకృష్ణుడి ప్రేమ సాగరంలో లీనమవడానికి ఒక పవిత్రమైన మార్గమని సఖి రాధకు ప్రబోధిస్తోంది.
ఆరవ చరణం
అధిగతమఖిలసఖీభిరిదం తవ వపురపి రతిరణసజ్జమ్ ।
చణ్డి రణితరసనారవడిణ్డిమమభిసర సరసమలజ్జమ్ ॥
ముగ్ధే మధుమథనమనుగతమనుసర రాధికే ॥
ప్రతిపదార్థము
చణ్డి = ఓ కోపగించుకునే స్వభావం కలదానవా!, తవ = నీ యొక్క, ఇదమ్ = ఈ, వపురపి = శరీరము కూడా, రతిరణసజ్జమ్ = ప్రణయ యుద్ధానికి సిద్ధముగా ఉన్నదని, అఖిలసఖీభిః = సఖులందరి చేత, అధిగతమ్ = గ్రహించబడినది (తెలుసుకోబడినది), రణితరసనారవడిణ్డిమమ్ = మోగుతున్న మొలనూలి గజ్జల చప్పుడు అనే యుద్ధ భేరి మ్రోగుతుండగా, అలజ్జమ్ = సిగ్గును విడిచి, సరసమ్ = అనురాగముతో, అభిసర = ప్రియుడి వైపునకు సాగిపొమ్ము, ముగ్ధే = ఓ అమాయకురాలా!, రాధికే = ఓ రాధా!, అనుగతమ్ = నీ కోసమే వేచియున్న, మధుమథనమ్ = ఆ శ్రీకృష్ణుడిని, అనుసర = అనుసరించి వెళ్ళుము
తాత్పర్యము
ఓ కోపిష్టి రాధికా! నువ్వు పైకి ఎంత నిరాకరిస్తున్నా, నీ శరీరం మాత్రం ఆ ప్రణయ యుద్ధానికి పూర్తిగా సిద్ధమై, సర్వాలంకారాలతో శోభిస్తోందనే రహస్యం ఇక్కడున్న నీ చెలికత్తెలందరికీ తెలిసిపోయింది. కాబట్టి ఇక ఏమాత్రం లోపల దాచుకోకుండా, అకారణ కోపాన్ని, అనవసరమైన సిగ్గును పూర్తిగా విడిచిపెట్టు. యుద్ధానికి వెళ్లే వీరుడి వెనుక రణభేరి మోగినట్లు, నువ్వు నడుస్తుంటే మోగే నీ మొలనూలి గజ్జల మధుర నాదాలనే విజయ ఢంకాగా చేసుకుని, ఆ అనురాగ రస ప్రవాహంలో తేలుతూ, నీ కోసం వేచియున్న ఆ మధుసూదనుడిని కలుసుకోవడానికి ఉత్సాహంతో అడుగులు వేయి.
విశేషములు
రూపకాలంకారం (ప్రణయ యుద్ధం): కవి ఇక్కడ శృంగార సమ్మేళనాన్ని ఒక పవిత్రమైన యుద్ధంగా రూపకల్పన చేశారు. రాధను ప్రణయ వీరనారిగా, ఆమె ధరించిన ఒడ్డాణపు గజ్జల చప్పుళ్లను యుద్ధానికి ముందు మ్రోగించే 'డిండిమం' (యుద్ధ భేరి) గా వర్ణించడం ఎంతో అద్భుతంగా ఉంది.
నాయిక అవస్థ: రాధను ఇక్కడ 'చండి' అని సంబోధించారు. ప్రణయ కోపంతో, మానసంలో తీవ్రమైన అనురాగం ఉన్నప్పటికీ పైకి నిగర్వంగా నటించే నాయిక యొక్క మనఃస్థితిని ఈ పదం చక్కగా ఆవిష్కరిస్తుంది.
సఖి నేర్పు: సఖులందరూ రాధ అంతరంగాన్ని కనిపెట్టేశారని చెప్పడం ద్వారా, రాధ ఏకాంతంగా సంకోచించకుండా శ్రీకృష్ణుడి వైపు అడుగులు వేసేలా సఖి ఇక్కడ లౌక్యంతో కూడిన ధైర్యాన్ని ఇస్తోంది.
ఏడవ చరణం
స్మరశరసుభగనఖేన కరేణ సఖీమవలమ్బ్య సలీలమ్ ।
చల వలయక్వణితైరవబోధయ హరిమపి నిజగతిశీలమ్ ॥
ముగ్ధే మధుమథనమనుగతమనుసర రాధికే ॥
ప్రతిపదార్థము
స్మరశరసుభగనఖేన = మన్మథుడి బాణముల వలె అందమైన మరియు పదునైన గోళ్లు కలిగిన, కరేణ = నీ హస్తముతో, సఖీమ్ = చెలికత్తెను, అవలమ్బ్య = ఆసరాగా పట్టుకొని, సలీలమ్ = విలాసముగా, చల = బయలుదేరుము, వలయక్వణితైః = నీ చేతి గాజుల సవ్వడుల చేత, నిజగతిశీలమ్ = నీ రాకకై సిద్ధపడుతున్న స్వభావము కలవాడైన, హరిమపి = ఆ శ్రీకృష్ణుడిని కూడా, అవబోధయ = మేల్కొలుపుము (గ్రహించేలా చేయుము), ముగ్ధే = ఓ అమాయకురాలా!, రాధికే = ఓ రాధా!, అనుగతమ్ = నీ కోసమే వేచియున్న, మధుమథనమ్ = ఆ శ్రీకృష్ణుడిని, అనుసర = అనుసరించి వెళ్ళుము
తాత్పర్యము
ఓ రాధికా! మన్మథుడి మదన బాణాల వలె ఎంతో తీక్షణంగా, సుందరంగా ఉన్న గోళ్లు కలిగిన నీ సుకుమారమైన హస్తముతో నీ సఖి చేతిని ఆసరాగా పట్టుకో. ప్రణయ భావాల విలాసాలు ఒలుకుతుండగా మెల్లగా అడుగులు వేస్తూ ముందుకు సాగు. యుద్ధరంగానికి వెళ్లే వీరుడు తన శత్రువుకు ముందే హెచ్చరిక చేసినట్లు, నువ్వు నడుస్తున్నప్పుడు కదిలే నీ చేతి గాజుల మధుర కింకిణీ నాదాల ద్వారా, నీ రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ ప్రణయానికి సిద్ధమవుతున్న ఆ శ్రీహరికి నీ రాకను తెలియజేయి. నీ కోసం లతా గృహంలో నిరీక్షిస్తున్న ఆ మధుసూదనుడిని వెంటనే వెళ్లి చేరుకో.
విశేషములు
అలంకార వైశిష్ట్యం: రాధ చేతి వేళ్లను, అందమైన గోళ్లను మన్మథుడి ఐదు పుష్ప బాణాలుగా ఇక్కడ కవి రూపకం చేశారు. ఈ అందమైన గోళ్లే ప్రణయ సామ్రాజ్యంలో కృష్ణుడిని లొంగతీసుకోబోయే ఆయుధాలని సఖి చమత్కరిస్తోంది.
భావ ప్రకటన: గాజుల సవ్వడి ద్వారా నాయిక తన రాకను నాయకుడికి ముందే సూచించడం అనేది శృంగార కావ్యాలలో ఒక చక్కని సంకేతం. ఇది శ్రీకృష్ణుడి హృదయంలోని ప్రణయ ఉత్సాహాన్ని మరింత రెట్టింపు చేస్తుంది.
నాయకుడి తత్వము: ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడు రాధ యొక్క అనురాగాన్ని పొందేందుకు, ఆమె హృదయ వాంఛను తీర్చేందుకు సర్వసన్నద్ధుడై ఎదురుచూస్తున్నట్లు వర్ణించబడింది.
ఎనిమిదవ చరణం
శ్రీ జయదేవ భణిత మధరీకృత హారముదాసిత వామం ।
హరి వినిహిత మనసా మధితిష్ఠతు కంఠతటీ మవిరామమ్ ।।
ప్రతిపదార్థము
శ్రీ జయదేవ=శ్రీ జయదేవునిచే, భణితమ్=పలకబడిన (రచించబడిన ఈ గీతము), అధరీకృత=తిరస్కరించబడిన/తక్కువ చేయబడిన, హారమ్=ముత్యాల హారముల యొక్క అందము కలదై, ఉదాసిత=ఉదాసీనతను (విముఖతను) కలిగించునదై, వామమ్=అందగత్తెలైన స్త్రీల యెడల, హరి=శ్రీహరి యందు, వినిహిత=నిశ్చలముగా ఉంచబడిన, మనసామ్=మనస్సు కలవారి (భక్తుల) యొక్క, కంఠతటీమ్=కంఠ ప్రదేశమును, అవిరామమ్=ఎల్లప్పుడూ (నిరంతరము), అధితిష్ఠతు=అలంకరించి ఉండుగాక;
తాత్పర్యము
శ్రీ జయదేవ గోస్వామి చేత ఆలపించబడిన ఈ దివ్య గీతము ఎంతో విలువైన ముత్యాల హారాల అందాన్ని కూడా వెలవెలబోయేలా చేస్తుంది. ఇది అత్యంత ఆకర్షణీయమైన సుందరాంగుల పట్ల సైతం విరక్తిని, ఉదాసీనతను కలిగిస్తుంది. శ్రీకృష్ణునికి తమ హృదయాలను పూర్తిగా సమర్పించుకున్న పరమ భక్తుల కంఠాలను ఈ గీతము నిరంతరము అలంకరించి ఉండుగాక (అనగా భక్తులు ఎల్లప్పుడూ దీనిని గానం చేయుదురు గాక).
విశేషములు
హారాల కంటే గొప్పది: లౌకిక ప్రపంచంలో సంపన్నులు ధరించే రత్నహారాల కంటే ఈ జయదేవ కవిత్వమనే హారము ఎంతో శ్రేష్ఠమైనది. భగవద్భక్తులైన వైష్ణవులు భౌతిక ఆభరణాలను ధరించడానికి ఇష్టపడరు, దానికి బదులుగా జయదేవుని ఈ మధుర గీతాన్నే కంఠహారంగా భావించి నిత్యం స్మరిస్తారు.
వైరాగ్య సిద్ధి: ఈ గీతము ప్రాపంచిక సుఖాల పట్ల, అందమైన స్త్రీల పట్ల ఉండే వ్యామోహాన్ని తొలగించి, మనస్సుకు వైరాగ్యాన్ని కలిగిస్తుంది. సంసార బంధాలలో చిక్కుకున్న వారికి మాత్రమే లౌకిక ఆభరణాలు, స్త్రీల సాంగత్యం ఆనందాన్ని ఇస్తాయి, అది కూడా కేవలం యవ్వనంలోనే సాధ్యమవుతుంది.
నిరంతర ఆనందం: భౌతిక సుఖాలు తాత్కాలికమైనవి, కానీ శ్రీహరి లీలలతో కూడిన ఈ అష్టపది భక్తులకు అన్ని కాలాల్లోనూ, అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ నిరంతర పరమానందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

No comments:
Post a Comment