మాధవే మా కురు మానిని మానమయే
రాగము మరియు తాళము
- రాగము: గుర్జరి రాగము
- తాళము: యతి తాళము
పల్లవి
మాధవే మా కురు మానిని మానమయే
ప్రతిపదార్థము
మానిని = ఓ మానవతీ, రాధా!, అయే = ఓయీ
స్నేహితురాలా, మాధవే = శ్రీకృష్ణుని యెడల, మానం = అలకను, మా కురు = చేయకుము,
తాత్పర్యము
ఓ మానవతీ! అలక పూనిన రాధా! నా మాట విను.
లక్ష్మీపతి అయిన ఆ మాధవునిపై ఇక ఎంతమాత్రము అలక చూపవద్దు.
విశేషములు
శ్రీకృష్ణుడు లక్ష్మీదేవికి
నాథుడైనప్పటికీ, సర్వసంపదలు కలవాడైనప్పటికీ, రాధాదేవి ప్రేమ
కోసం నిరీక్షిస్తూ ఆమెను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. కాబట్టి
అంతటి గొప్పవాడైన మాధవుని పట్ల కోపం వహించడం తగదని చెలికత్తె ఇక్కడ హితవు
పలుకుతోంది.
మొదటి చరణము
హరిరభిసరతి వహతి మధుపవనే । కిమపరమధికసుఖం
సఖి భవనే ॥
ప్రతిపదార్థము
సఖి = ఓ చెలియా, మధుపవనే =
వసంతకాలపు చల్లని గాలి, వహతి = వీచుచుండగా, హరిః =
శ్రీకృష్ణుడు, అభిసరతి = నిన్ను కలుసుకోవడానికి నీ సంకేత
గృహమునకు వచ్చియున్నాడు, భవనే = ఈ భవనములో (లేదా ఈ లోకములో), కిం = ఏది, అపరం = మరొకటి, అధికసుఖం =
దీనికంటే ఎక్కువ సుఖాన్ని ఇస్తుంది,
తాత్పర్యము
ఓ ప్రియసఖీ! చూడు, చల్లని వసంతకాలపు
మలయమారుతము వీచుచున్నది. ఇటువంటి రమణీయ సమయములో శ్రీకృష్ణుడు తానే స్వయంగా నిన్ను
కలుసుకోవడానికి నీ సంకేత గృహానికి విచ్చేసియున్నాడు. ఇంతకంటే నీకు, నీ గృహానికి
పరమానందాన్ని కలిగించే విషయం మరొకటి ఏముంటుంది?
విశేషములు
కృష్ణుడు స్వయంగా రాధను వెతుక్కుంటూ రావడం
ఆమె భాగ్యోదయానికి నిదర్శనం. ప్రకృతి కూడా వసంత వాయువులతో అనుకూలంగా ఉన్నందున, లభించిన ఈ పరమానంద
స్థితిని అలకతో పాడుచేసుకోవద్దని, కృష్ణుడిని సాదరంగా ఆహ్వానించమని చెలికత్తె రాధను
వేడుకుంటోంది. భగవంతుని రాకయే జీవుడికి లభించే అత్యున్నత ఆనందమనే ఆధ్యాత్మిక
రహస్యం ఇందులో దాగి ఉంది.
రెండవ చరణము
తాళఫలాదపి
గురుమతిసరసమ్ । కిం విఫలీకరుషే కుచకలశమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము
తాళఫలాదపి = తాటి
పండు కంటే కూడా, గురుం = మిక్కిలి
బరువైనట్టియు, అతిసరసమ్ = అమితమైన
రసముతో కూడినట్టియు, కుచకలశమ్ = కలశముల వంటి
నీ వక్షఃస్థలమును, కిం = ఎందుకు, విఫలీకరుషే = వ్యర్థము చేయుచున్నావు,
తాత్పర్యము
ఓ రాధా! చక్కగా
పండిన తాటి పండు కంటే ఎంతో బరువైనవి,
అమితమైన రసముతో
నిండినవి అయిన నీ కలశాల వంటి వక్షఃస్థలములను నీ అలక ద్వారా ఎందుకు వ్యర్థం
చేసుకుంటున్నావు?
విశేషములు
రసశాస్త్రంలో
తాటి పండును అత్యంత బరువైనదిగా, రసభరితమైనదిగా
వర్ణిస్తారు. కానీ రాధాదేవి సౌందర్యం ముందు ఆ తాటి పండు యొక్క గొప్పతనం
వెలవెలబోతోంది. అంతటి శ్రేష్ఠమైన నీ అందచందాల సార్థకత కేవలం ఆ శ్రీహరిని ఆలింగనం
చేసుకోవడంలో, ఆయన స్పర్శను పొందడంలోనే
ఉంది. ఆ కలశాల బరువు, రసము కేవలం ఆ కృష్ణుని
కోసమే ఏర్పడినవి. కావున నీ పంతాన్ని వీడి, శృంగార లీలా వినోదాల ద్వారా శ్రీహరికి ఆనందాన్ని కలిగించి, నీ జన్మను సఫలం చేసుకోమని చెలికత్తె ఇక్కడ హితవు పలుకుతోంది.
మూడవ చరణము
కతి న కతితమిదమనుపదమచిరమ్ । మా పరిహర
హరిమతిశయరుచిరమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము
ఇదం = ఈ మాటను, అనుపదం = ప్రతి
అడుగునా (మళ్లీ మళ్లీ), అచిరమ్ = కొద్ది సమయములోనే, కతి న కతితమ్ =
ఎన్నిసార్లు చెప్పలేదు?, అతిశయరుచిరమ్ = అమితమైన అందముతోను కాంతితోను
అలరారుచున్న, హరిమ్ = ఆ శ్రీహరిని, మా పరిహర =
వదిలిపెట్టకుము,
తాత్పర్యము
ఓ రాధా! ఈ హితవును నేను నీకు మళ్లీ మళ్లీ, ప్రతి క్షణము
ఎన్నిసార్లు చెప్పలేదు? అపరిమితమైన లావణ్యముతో, అత్యంత మనోహరంగా
ప్రకాశిస్తున్న ఆ శ్రీకృష్ణుడిని నీవు ఎంతమాత్రము దూరం చేసుకోకుము.
విశేషములు
శ్రీహరి రూపం లోకోత్తరమైనది, అందరి హృదయాలను
కొల్లగొట్టేది. అంతటి సౌందర్యమూర్తి,
సర్వాకర్షకుడైన పరమాత్ముడిని కేవలం
క్షణికమైన అలక కారణంగా దూరం చేసుకోవడం ఏమాత్రం తగదని చెలికత్తె ఇక్కడ
హెచ్చరిస్తోంది. తన పంతాన్ని, మొండితనాన్ని వీడి, మనసు మార్చుకుని ఆ
జగన్మోహనుడిని సాదరంగా స్వీకరించవలసిందిగా రాధను పదే పదే వేడుకుంటూ హితబోధ
చేస్తోంది.
నాల్గవ చరణము
కిమితి విషీదసి రోదిషి వికలా । విహసతి
యువతిసభా తవ సకలా ॥
ప్రతిపదార్థము
వికలా = వ్యాకులత చెందినదానవై, కిమితి = ఎందుకోసం, విషీదసి =
బాధపడుచున్నావు, రోదిషి = ఏడుచున్నావు, తవ = నీయొక్క, సకలా = సమస్తమైన, యువతిసభా = యువతుల
సమూహము (నీ శత్రు పక్షపు గోపికలు), విహసతి = నవ్వుకొనుచున్నారు,
తాత్పర్యము
ఓ రాధా! అంతగా వ్యాకులత చెంది ఎందుకు అలా
బాధపడుతున్నావు? ఎందుకు కన్నీరు మున్నీరుగా విలపిస్తున్నావు? నీవు
ప్రదర్శిస్తున్న ఈ అలకను, నీ ప్రవర్తనను చూసి నీ తోటి యువతుల సమూహము (నీ
శత్రు పక్షపు గోపికలు) నిన్ను చూసి హేళనగా నవ్వుకుంటున్నారు.
విశేషములు
చెలికత్తె హితబోధ విన్న తర్వాత కూడా రాధ
ఇంకా ఏడుస్తూనే ఉండటంతో చెలి ఆమెను మందలిస్తోంది. సాక్షాత్తు ఆ శ్రీహరి నీ పాదాలపై
పడి బ్రతిమాలుతుంటే, నీవు మాత్రం మొండిగా ఏడుస్తూ కూర్చున్నావు. నీ
ఇటువంటి ప్రవర్తన వల్ల శత్రు పక్షానికి చెందిన గోపికలు నిన్ను చూసి
పరిహసిస్తున్నారు. కాబట్టి నీ అమూల్యమైన కాలాన్ని, గౌరవాన్ని ఇలా
వ్యర్థం చేసుకోవద్దని హెచ్చరిస్తోంది.
ఐదవ చరణము
సజలనలినిదలశీలితశయనే । హరిమవలోకయ సఫలయ
నయనే ॥
ప్రతిపదార్థము
సజలనలినిదలశీలితశయనే = నీటి తడి కలిగిన
పద్మపత్రములతో అమర్చబడిన శయ్యపై, (ఉన్నట్టి), హరిమ్ = ఆ
శ్రీకృష్ణుడిని, అవలోకయ = దర్శించుము, నయనే = నీ కన్నులను, సఫలయ = సఫలము
చేసుకొనుము,
తాత్పర్యము
ఓ రాధా! సంకేత స్థలంలో చల్లని, తడి కలిగిన తామర
ఆకులతో సిద్ధం చేయబడిన పడకపై విశ్రమించి ఉన్న ఆ శ్రీకృష్ణుడిని ప్రేమతో వీక్షించు.
అలా ఆ జగన్మోహనుడిని దర్శించి నీ కన్నుల జన్మను సఫలం చేసుకో.
విశేషములు
శ్రీహరి రాధ కోసం రత్నాలు, ముత్యాల వంటి
పద్మపత్రాల శయ్యపై వేచి ఉన్నాడని చెలికత్తె చెబుతోంది. ఏ భగవంతుని విరహంతో రాధ
బాధపడుతోందో, ఆ భగవంతుడే ఇక్కడ ఆమె కోసం ఎదురుచూస్తున్నాడు.
కాబట్టి వృథా అహంకారాన్ని, అలకను పక్కన పెట్టి, లభించిన ఆ
పరమాత్ముని దివ్యమంగళ రూపాన్ని కళ్లారా చూసి తరించమని చెలికత్తె రాధను
ప్రార్థిస్తోంది.
ఆరవ చరణము
జనయసి మనసి కిమితి గురుఖేదమ్ । శృణు మమ
వచనమనీహితభేదమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము
మనసి = నీ హృదయములో, కిమితి = ఎందుకోసం, గురుఖేదమ్ =
గొప్పదైన దుఃఖమును, జనయసి = కలుగజేసుకొనుచున్నావు, అనీహితభేదమ్ =
ఎలాంటి కపటము లేదా భేదభావము లేనట్టియు (నీ మేలు కోరేట్టియు), మమ = నాయొక్క, వచనమ్ = మాటను, శృణు = వినుము,
తాత్పర్యము
ఓ రాధా! నీ అంతరంగంలో ఎందుకిలా అమితమైన
వేదనను, దుఃఖాన్ని కలుగజేసుకుంటున్నావు? ఎటువంటి స్వార్థము, కపటము లేకుండా
కేవలం నీ మేలును ఆశించి నేను చెబుతున్న ఈ హితవాక్యాలను దయచేసి ఆలకించు.
విశేషములు
చెలికత్తె ఇన్ని విధాలుగా నచ్చజెప్పినా
రాధ ఇంకా అనుమానంతో, విరహ వేదనతో కుమిలిపోతుండటం చూసి చెలి మళ్లీ
అనునయిస్తోంది. విరహ తాపం వల్ల నీవు ఉదాసీనంగా, నిస్సత్తువగా
మారిపోయావు. అనవసరమైన అనుమానాలతో నిన్ను నీవు కష్టపెట్టుకోవద్దు. నీకు, ఆ శ్రీకృష్ణునికి
మధ్య ఎలాంటి భేదము లేదు; మీరిద్దరూ ఒక్కటే అనే పరమార్థాన్ని గ్రహించి, నీ క్షేమం కోరి
నేను చెబుతున్న మాటలను మన్నించమని చెలికత్తె వేడుకుంటోంది.
ఏడవ చరణము
హరిరుపయాతు వదతు బహుమధురమ్ । కిమితి కరోషి
హృదయమతివిధురమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము
హరిః = ఆ శ్రీకృష్ణుడు, ఉపయాతు = నీ
దగ్గరకు వచ్చుగాక, బహుమధురమ్ = మిక్కిలి తియ్యని మాటలను, వదతు = పలుకుగాక, హృదయమ్ = నీ
మనస్సును, కిమితి = ఎందుకోసం, అతివిధురమ్ =
అమితమైన వ్యాకులతతో కూడినదానిగా, కరోషి = చేయుచున్నావు,
తాత్పర్యము
ఓ రాధా! శ్రీహరిని నీ చెంతకు రానిమ్ము.
ఆయనను నీతో ఎంతో తియ్యని ప్రేమ వచనాలను పలకనిమ్ము. నీ హృదయాన్ని ఇంకా ఎందుకిలా
అమితమైన వేదనకు, వ్యాకులతకు గురిచేస్తావు?
విశేషములు
కృష్ణుడిని దూరం పెట్టి నీకు నీవుగా
బాధపడటం తగదని చెలికత్తె ఇక్కడ హితవు పలుకుతోంది. నీ మనసు కూడా ఆయన కోసమే
తపిస్తోంది, అటువంటప్పుడు నీ అంతరాత్మను నీవే ఎందుకు
వంచించుకుంటావు? ఆయనను నీ దగ్గరకు రానిచ్చి, ఆయన అనునయ
వాక్యాలను ఆలకించి, నీవు ఆనందాన్ని పొందుతూ ఆ పరమాత్మునికి
కూడా పరమానందాన్ని కలిగించవలసిందిగా,
నీ అలకను పూర్తిగా వీడవలసిందిగా చెలికత్తె
ప్రార్థిస్తోంది.
ఎనిమిదవ చరణము
శ్రీజయదేవభణితమతిలలితమ్ । సుఖయతు రసికజనం
హరిచరితమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము
శ్రీజయదేవభణితమ్ = శ్రీ జయదేవ కవిచేత
చెప్పబడినట్టియు, అతిలలితమ్ = మిక్కిలి కోమలమైనట్టియు, హరిచరితమ్ = ఈ
శ్రీహరి చరిత్ర (లీలా విలాసము), రసికజనమ్ = రసజ్ఞులైన భక్తుల సమూహమును, సుఖయతు =
ఆనందింపజేయుగాక,
తాత్పర్యము
శ్రీ జయదేవ కవిచే అత్యంత మధురంగా, కోమలంగా రచింపబడిన
శ్రీహరి దివ్య లీలా విలాసములతో కూడిన ఈ అష్టపది, భగవద్రసాస్వాదన
చేయగల రసజ్ఞులైన భక్తులందరికీ అమితమైన ఆనందాన్ని కలిగించుగాక!
విశేషములు
శ్రీ గీతగోవింద మహాకావ్యంలోని ఈ
పద్దెనిమిదవ అష్టపదికి 'ఆనంద ముకుంద' అని పేరు. ఈ లీలా
గానం యొక్క ముఖ్య ప్రయోజనం శ్రీహరికి,
అలాగే ఆ భగవంతుని అలౌకిక లీలలను
ఆస్వాదించగల పరమ భాగవతోత్తములకు పరమానందాన్ని చేకూర్చడమే. కృష్ణుని దివ్య చరిత్రను
కీర్తించడం ద్వారా భక్తకోటికి ఆధ్యాత్మిక ఆనందం సిద్ధిస్తుందని జయదేవుడు ఈ
మంగళాశాసనంతో అష్టపదిని ముగిస్తున్నాడు.

No comments:
Post a Comment