Saturday, May 23, 2026

02.శ్రిత కమలా కుచమండల

 జయదేవుని గీత గోవిందం - 24 అష్టపదులు - భావార్థ విశేషాలు 02 వ భాగం

02.శ్రిత కమలా కుచమండల

శ్రిత కమలా కుచమండల! ధృత కుండల! ఏ

కలిత లలిత వనమాల! జయ జయ దేవ! హరే! ॥(ధ్రువమ్‌)

దినమణిమండల మండన! భవ ఖండన! ఏ

మునిజనమానస హంస! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

కాళియ విషధర గంజన! జన రంజన! ఏ

యదుకులనళిన దినేశ! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

మధు ముర నరక వినాశన! గరుడాసన! ఏ

సురకుల కేళి నిదాన! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

అమల కమల దళ లోచన! భవ మోచన! ఏ

త్రిభువన భవన నిధాన! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

జనకసుతా కుచ భూషణ! జిత దూషణ! ఏ

సమర శమిత దశ కంఠ! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

అభినవ జలధర సుందర! ధృత మందర! ఏ

శ్రీముఖ చంద్ర చకోర! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

శ్రీ జయదేవ కవేరిదం కురుతే ముదం ఏ

మంగళముజ్జ్వల గీతం జయ జయ దేవ! హరే! ॥

భావార్థం

1. శ్రిత కమలా కుచమండల! ధృత కుండల! ఏ

కలిత లలిత వనమాల! జయ జయ దేవ! హరే! ॥ (ధ్రువమ్‌)

శ్రిత- ఆశ్రయింపబడిన - క మ లా- లక్ష్మీదేవి యొ క్క, కుచమండల- స్తవమండలము కలిగినవాడా !

ధృతకుండల - ధరింపబడినకుండలములు కలిగినవాడా ! -

కలిత - స్వీకరింపబడిన- లలిత- నుందర మైన- వ నమాలిన్- వనమాలిక కలిగినవాడా !

- దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు ॥

అర్థం: కమలా దేవి (లక్ష్మీదేవి) నీ ఆశ్రయం పొందింది. నీ చెవుల్లో కుండలాలు మెరుస్తు న్నాయి. సుందరమైన వనమాల నీవు ధరించావు.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక!

2. దినమణిమండల మండన! భవ ఖండన! ఏ

మునిజనమానస హంస! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

-దినమణి- సూర్యునియొక్క, మండల- బింబమువంటి, మండన-అలంకారముకలిగినవాడా !

భవ- సంసార ఖేదమును, ఖండన - భేదించు స్వభావము కలిగినవాడా !

-మునిజన- ఋషిజనముల యొక్క, మానస - మనస్సులనెడి నరస్సులయందు, హంస- హం సవైనట్టి వాడా ! దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు

అర్థం: నువ్వు సూర్యమండలాన్ని అలంకరించేవాడవు. ( (సూర్యునియొక్క బింబమువంటి అలంకారముకలిగినవాడివి) నువ్వు జన్మ-మరణ చక్రాన్ని తొలగించేవాడవు. మునులు తమ మనసులో నిన్నే ధ్యానిస్తారు.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక!

3. కాళియ విషధర గంజన! జన రంజన! ఏ

యదుకులనళిన దినేశ! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

కాళియ- కాళీయుడ నెడి , విష ధర సర్పమును- గం జన -మర్దించినవాడా !(జయించినవాడా)

జన-జనులను, రంజన- సంతోష పెట్టువాడా !

- యదుకుల -. యాదవవం శమ నెడి, - నళిన-కమలమునకు- దినేశ-సూర్యునివలెనున్నట్టివాడా !

దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు

అర్థం: నువ్వు భయంకరమైన కాళీయుని మర్దించావు. నువ్వు జనులను ఆనందింపజేసేవాడవు. యదుకులంలో ప్రకాశించే సూర్యుడవు.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక!

4. మధు ముర నరక వినాశన! గరుడాసన! ఏ

సురకుల కేళి నిదాన! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

మధూమురనరకవినాశన - మధుమురనరకాసురుల నశింపచేసినవాడా ! - గరుడాసన - గ రుత్మంతు డేఆసనము గా కలిగినవాడా ! సురకుల - దేవకులముయొక్క, కేళి- క్రీడ లకు-, ని దాన- ఆదికారణభూతుడ వైన వాడా !

దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు

అర్థం: నువ్వు మధు, ముర, నరకాసురులను సంహరించావు. నువ్వు గరుడుడిపై ఆరోహణచేసేవాడవు. నీవు దేవతలకు ఆనందాన్ని అందించేవాడవు.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక!

5. అమల కమల దళ లోచన! భవ మోచన! ఏ

త్రిభువన భవన నిధాన! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

అమల - స్వచ్ఛమైన - కమలదళ - తామర రేకులవంటి - లోచన- క న్నులు కలిగినవాడా !

భవ-జన్మమరణాదిరూపసం సారము నుంచి-మో చన- విడిపించువాడా !

త్రిభువన- ముల్లోకములయొక్క- భవ న- ఉత్పత్తికి- నిదాన- ఆశ్రయుడ వైనవాడా !

- దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు

అర్థం: నీవు స్వచ్చమైన కమల దళాల వంటి నయనాలను కలిగి ఉన్నావు. నీవు భవబంధనాల నుండి విముక్తి ప్రసాదించేవాడవు. నీవు మూడు లోకాలకూ ఆధారం.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక!

6. జనకసుతా కుచ భూషణ! జిత దూషణ! ఏ

సమర శమిత దశ కంఠ! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

జనకసుతా-సీతా దేవియొక్క- కుచ- స్తనములకు-భూషణ- ఆభరణ మైన వాడా !

జిత-జయింపబడిన , దూషణ- దూషణుడను రాక్షసుడు కలిగినవాడా !

నమర- యుద్ధమునందు, శమిత- అణచబడిన, దశకంఠ – రావణా సురుడుకలిగినవాడా !

దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు

అర్థం: నీవు జనకుని కుమార్తె (సీతాదేవి) యొక్క హృదయాన్ని అలంకరించావు. నీవు దుష్టులను జయించేవాడవు. యుద్ధంలో రావణుని సంహరించావు.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక!

7. అభినవ జలధర సుందర! ధృత మందర! ఏ

శ్రీముఖ చంద్ర చకోర! జయ జయ దేవ! హరే! ॥

అభినవ - నూతన మైన, జలధర- మేఘమువ లె, సుందర-సుందరుడ వైనవాడా !

ధృత-ధరింపబడిన- మందర - మందరపర్వతము కలిగినవాడా !

శ్రీ- లక్ష్మీ దేవియొక్క, ముఖచంద్ర- ముఖమనెడిచంద్రునకు- చకోర - చకోరపక్షివ లెనున్నట్టి వాడా!-

దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు

అర్థం: నీవు మేఘములా సుందరంగా వెలుగొందుతున్నావు. నీవు మందరపర్వతాన్ని సురక్షితంగా పట్టుకున్నావు. నీ ముఖం చంద్రుని వంటి అందాన్ని కలిగి ఉంది.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక!

8. శ్రీ జయదేవ కవేరిదం కురుతే ముదం ఏ

మంగళముజ్జ్వల గీతం జయ జయ దేవ! హరే! ॥

- శ్రీ జయదేవ కవేః- శ్రీ జయదేవ కవి యొక్క , ఇదం-ఈ, ఉజ్జ్వల- ప్రకాశింపుచున్న, మంగళ-శుభప్రదమైన-గీతం- గానము, ముదం-సంతోషమును, కురుతే-చేయుచున్నది-

దేవ- ప్రకా శస్వరూపుడ వైనట్టి, హేహరే- ఓశ్రీకృష్ణ స్వామీ ! జయజయ - సర్వోత్కృష్ణుడ వై వర్తించు

అర్థం: ఈ శ్లోకాలను శ్రీ జయదేవుడు మంగళప్రదంగా వ్రాసాడు. ఇవి ఆనందాన్ని కలిగించే పవిత్ర గీతాలుగా విరాజిల్లుతున్నాయి.
 ఓ దేవా! ఓ హరే! నీవు జయవంతుడ గుదు వుగాక! !

విశేషాలు

ఈ గీతం శ్రీకృష్ణుని మహిమను వివరించే గీతగోవిందంలోని భాగం. ఇది భక్తికి, అందానికి, కీర్తికి నిదర్శనం. శ్రీ జయదేవుని వచనాలలో భగవంతుని మహిమ ప్రతిఫలిస్తుంది.

మొదటి పాటలో, కృష్ణుడిని ప్రతి ఒక్కరిచే ఆరాధించదగిన వాడిగా వర్ణించారు. ఈ గీతంలో శ్రీ జయదేవుడు ఆయనను ప్రత్యేకంగా ధ్యానం మరియు మననం చేయదగిన పరమ తత్త్వంగా మన ముందు ఉంచారు.

వనమాల అనగా

1. మోకాళ్లవరకు వ్రేళ్లాడుతూ, అన్ని ఋతువులలోనూ పూచే పూలతో, మధ్యన పెద్ద గుచ్ఛంతో విష్ణు మూర్తి మెడలో ఉండే దండ.

2. పంచతన్మాత్రలకు రూపమైన దండ.

3. చివురుటాకులు, పూలు కూర్చిన దండ.

4. గీతంలో " ఏ " అనునది ఆలాపనకు సంబంధించినది రాగాన్ని సంపూర్ణంగా చేయడానికి సముచితంగా స్థాపించబడింది.

5. దినమణిమండల మండన!

వేదాలు చెబుతున్నాయి - "ధ్యే యః సదా సవితృ -మండల-మధ్య-వర్తీ, నారాయణః సరసిజాసన సన్నివిష్టః" - శ్రీ భగవాన్ సూర్య మండలంలోని అంతర్యామి స్వరూపంగా విరాజిల్లుతున్నారు. ధ్యాన సమయంలో అలా స్మరించాలి.

6. మధు-ముర-నరక-వినాశన – భగవాన్ ద్వారకా నివాస సమయంలో మధు మరియు నరక అనే రాక్షసులను సంహరిస్తారు. ముర అనే సూచన ఆయన మాయా శక్తులను సూచిస్తుంది, అవి మోసపూరితమైన విద్యలతో కూడినవి.శ్రీ కృష్ణుడు తన నిత్య లీలలను మూడు ఆధ్యాత్మిక ప్రాంతాలలో – గోకుల, మధుర మరియు ద్వారకలో – నిర్వహిస్తూ తొంభై ఆరు వీర లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తాడు.

No comments:

Post a Comment

24 అష్టపదుల అర్థాల లంకెలు

  24 అష్టపదుల పేర్లు - అర్థాల లంకెలు 1. ప్రలయ-పయోధి-జలే (pralaya-payodhi-jale) https://jayadevashtapadi.blogspot.com/20...